İslam Mezheplerine Giriş

İslam dünyasında mezhepler hangi tarihî, dinî ve siyasi şartlarda ortaya çıktı? Farklı inanç ve düşünce gelenekleri zaman içinde nasıl şekillendi ve Müslüman toplumların hayatını nasıl etkiledi?

Tokat Enstitüsü Türkçe Programı kapsamında Prof. Dr. Mehmet Ali Büyükkara tarafından verilecek İslam Mezheplerine Giriş dersinde, İslam mezheplerinin ortaya çıkışı, tarihsel gelişimleri, temel inanç ve düşünceleri ile günümüzdeki durumları incelenecektir.

Ders boyunca mezheplerin oluşum süreçlerinden Ehl-i Sünnet, Hâricîlik, Mu'tezile ve Şiîliğin farklı kollarına; Dürzilik, Yezidilik, Alevilik-Bektaşilik ve yeni dinî oluşumlara uzanan başlıca konular ele alınacaktır. Mezhepler arasındaki farklılıklar, din-siyaset ilişkileri ve bu oluşumların günümüz Müslüman toplumlarının sosyal ve siyasi hayatındaki etkileri üzerinde durulacaktır.

‍Ders Kitabı: İslam Mezhepleri Tarihi AÖF Ders Kitabı (ed. M.A. Büyükkara)

‍

1. Hafta

İslam Mezhepleri İlmi: Kapsam Alanı, Metodoloji, Kaynaklar, Kavramlar

Okumalar: M.A. Büyükkara, “Bir Bilim Dalı Olarak İslâm Mezhepleri Tarihi ile İlgili Metodolojik Problemler”

‍

2. Hafta

Mezheplerin Teşekkül Şartları

Okumalar: M.A. Büyükkara, “Dini Gruplaşmanın Doğası: Kişilikler, Zihniyetler, Cemaatler, Mezhepler”

‍

3. Hafta

Ana Bünye: Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat

Okumalar: M.A. Büyükkara, “Ehl-i Sünnet Müslümanların Ana Yoludur Fakat Bizzat Din Değildir”, Yörünge, 5 (Şubat 2018), s. 108-111; M.A. Büyükkara, “İslamiyet Üzerindeki Büyük Mutabakatın Adı: Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat”, Din ve Hayat, 35 (2018), s. 71-5; M.A. Büyükkara, “Hak Mezhep Deyince Ne Anlarız?”, Din ve Hayat, 42 (2021), s. 45-8

‍

4. Hafta

İlk Ayrılmalar: Hariciler ve Kaderiyye/Mutezile

Okumalar: M.A. Büyükkara, “Hariciliğin Modern Bir Görüntüsü Olarak Tekfircilik”; Osman Aydınlı, “İlk Mu’tezile’nin Özgür İrade Söylemi: Amr b. Ubeyd ve Kader Anlayışı”

‍

5. Hafta

Şiiler I: Teşekkül ve Zeydiyye Fırkası

Okumalar: M.A. Büyükkara, “Sosyal, Siyasi ve Dini Yönleriyle Yemen Hûsî Hareketi”

‍

6. Hafta

Şiiler II: İsnaaşeriyye Fırkası

Okumalar: M.A. Büyükkara, “Caferiye/İmamiye/İsnaaşeriye”, Modern İran Ansiklopedisi, ed. Umut Başar, Ankara: İRAM Yay., 2022, s. 139-144

‍

7. Hafta

Şiiler III: Nusayriyye ve İsmailiyye Fırkaları

Okumalar: M. Raşit Bulut, “Nusayriliğin Teşekkülü ve İnanç Esasları”; Muzaffer Tan, “İsmaili Davet: Sosyo-Politik Gelişim Süreci”

‍

8. Hafta

Senkretik Mezhebi Teşekküller I: Dürziler ve Yezidiler

Okumalar: Muzaffer Tan, “Geçmişten Günümüze Dürzilik”; Şinasi Gündüz, “Şeyh Adî ve Yezidilikte Gnostik Unsurlar”

‍

9. Hafta

Senkretik Mezhebi Teşekküller II: Aleviler-Bektaşiler

Okumalar: Rıza Yıldırım, “Geleneksel Alevilikten Modern Aleviliğe: Tarihsel Bir Dönüşümün Ana Eksenleri”

‍

10. Hafta

Yeni Mezhebi Teşekküller: Ahmadiler ve Bahailer

Okumalar: E. Hergüner, İ. Işık, “Mirza Gulâm Ahmed’in Risalet İddiasına Dönüşen Mehdîlik Anlayışı”; Yusuf Sansarkan, “Bâb’ın İlk Çağrısı Bağlamında Bahâîliğin Din İddiası”

‍